Sahaara

Gedurende meer dan twee decennia heeft er zich op de Sudbury Valley School geen enkel geval van dyslexie voorgedaan. Niemand weet precies waarom. Hoewel dyslexie wordt beschouwd als een verminderde mogelijkheid om geschreven taal te begrijpen, is er grote onenigheid over haar oorzaak, aard, en zelfs haar bestaan als een werkelijke functionele stoornis. Desalniettemin, gebaseerd op wetenschappelijke onderzoeken - waarvan sommige aantonen dat ongeveer 20% van de populatie op scholen last heeft van dyslexie - zou men op z'n minst verwachten een bepaalde hoeveelheid gevallen van deze zogenaamde stoornis in een educatieve setting terug te vinden.


Maar we zijn het niet tegen gekomen op Sudbury Valley. Het zou kunnen liggen aan het feit dat we nooit iemand hebben aangezet om te leren lezen. In feite hebben we nooit iemand aangezet om de basisvaardigheden te leren.


De Sudbury Valley School, in Framingham, Massachussetts, staat bekend om zijn niet-dwingende omgeving. De school wordt democratisch gerund, en elk van de 140 studenten in de leeftijd van 4 tot 19 jaar, initieert zijn of haar eigen activiteiten. Hoe leren kinderen dan lezen, schrijven en rekenen in zo'n omgeving? Wat als ze ervoor kiezen om in plaats daarvan de hele dag te spelen? Ouders en opvoeders stellen deze niet-dwingende benadering ter discussie, maar feit blijft dat kinderen niet leren omdat ze gedwongen worden om het te doen, maar omdat ze innerlijke gedreven zijn om het onbekende te overwinnen, om te begrijpen.

Een niet-dwingende benadering van lezen

Lezen is de grote test voor ons. Zoals met al het andere, laten we het initiatief van het kind zelf komen, zonder suggesties van de leraren. Niemand zegt "Nu moet je leren lezen!". Niemand vraagt:"Zou je nu niet willen leren lezen?". Niemand suggereert: "Denk je niet dat het een goed idee is als je nu zou leren lezen?". En niemand biedt met geveinsde opwinding aan, "Zou het niet leuk zijn om te lezen?". Ons credo is 'Wacht tot de student de eerste stap neemt'.


Als ouders en leraren kunnen we makkelijk geloven in het concept van niet-dwingen, wanneer dat leren plaatsvindt op een manier waarop iedereen het graag zou zien. We worden meer beproefd als dat leren zijn eigen richting opgaat. In mijn gezin bijvoorbeeld, raakte mijn oudste zoon geïnteresseerd in lezen toen hij vijf was. Op zichzelf - en we zijn niet zeker hoe, omdat hij zijn methodes niet met ons deelde - werd hij een lezer op zijn zesde. Geen probleem. Alles 'liep' op de juiste manier.


Toen kwam onze dochter, tweënhalf jaar jonger. Mijn vrouw en ik wachtten totdat zij een interesse in lezen zou tonen; door ons te vragen of we haar wilden leren lezen, of door haar het zelf te zien doen. We wachtten. En wachtten. En wachtten. Dat ze op haar zesde nog niet kon lezen was prima, voor wat de buitenwereld betrof. Dat ze niet kon lezen op haar zevende was niet zo erg in de ogen van veel mensen. Grootouders, vrienden, en onze volwassen kennissen begonnen zich ongemakkelijk te voelen en lieten subtiele hints vallen.


Dat ze op haar achtste niet las crëerde een schandaal onder familie en vrienden. We werden gezien als misdadige ouders. De school? Wel, het kon moeilijk een degelijke school zijn als het toeliet achtjarigen analfabeet te zijn en niets deed om het te verhelpen.


Op school leek niemand het te merken. De meeste achtjarige vrienden van mijn dochter konden lezen. Sommige konden het niet. Haar maakte het niet uit. Haar dagen op school waren druk en gelukkig.


Op haar negende besliste ze dat ze wilde leren lezen. Ze vroeg ons om haar voor te lezen gedurende lange tijd, en terwijl een van ons voorlas, keek ze nauwgezet toe, boek na boek, totdat ze alle woorden in zich had opgenomen en kon herkennen. Tegen de tijd dat ze negenenhalf was, kon ze alles lezen.


Grondige en snelle beheersing is typisch voor kinderen die de vrijheid krijgen om te lezen wanneer ze er klaar voor zijn, en geen minuut eerder. Op Sudbury Valley leren sommige kinderen al jong lezen, en sommige pas later. Iedereen leest uiteindelijk. Sommige van de late lezers worden boekenwurmen. Sommige van de vroege lezers beheersen de vaardigheid en raken nog zelden een boek aan.




Wij hebben geen methoden om te leren lezen - geen eerste-, tweede- of derdejaarshandboeken. We denken dat het moderne kind, streetwise en grootgebracht met televisie, deze elementaire boekjes te simpel van geest zou vinden, saai, en irrelevant. Het is zeker niet het soort ding dat een kind zou oppikken om voor zijn plezier te lezen. In feite lijkt niemand op school erg wakker te liggen van lezen, en maar een paar kinderen zoeken hulp als ze besloten hebben het te willen leren.


Het blijkt dat elk kind een favoriete methode heeft. Sommigen leren door te worden voorgelezen en de verhalen te onthouden, om ze dan uiteindelijk te lezen. Anderen leren van de opschriften van ontbijtgranen, of instructies van bordspelen, of straatborden. Nog anderen leren zichzelf de klanken van letters, of lettergrepen of hele woorden. Om eerlijk te zijn, we weten niet hoe ze het doen, en zelden kunnen ze het ons vertellen. Op een dag vroeg ik een kind die net een lezer was geworden "Hoe heb je leren lezen?". Zijn antwoord: "Ik leerde het van binnen, ik leerde het van buiten, en toen wist ik hoe ik kon lezen."


Leren lezen lijkt op leren spreken. Jonge kinderen worden omringd door de wereld van de spraak, de wereld van de menselijke communicatie. Op een bepaald moment willen ze kost wat het kost die wereld beheersen. Probeer hen maar te stoppen! De worsteling van een kind om te leren spreken is een avonturenverhaal vol vastbeslotenheid en doorzettingsvermogen.


Gelukkig dringt de samenleving er niet op aan dat kinderen spreekklassen zouden volgen. Als éénjarigen naar school zouden gaan, zouden er waarschijnlijk spreekklassen zijn, samen met een volledig spectrum nieuw ontdekte 'spraakproblemen'. Zoals het nu is, hoewel sommige kinderen functionele spraakproblemen hebben die behandeling vereisen, leert de overweldigende meerderheid zichzelf spreken.


Zo is het ook met lezen. Als kinderen op zichzelf aangewezen zijn, ontdekken ze uit zichzelf dat het geschreven woord een magische sleutel is naar kennis. Wanneer nieuwsgierigheid hen naar die sleutel leidt, gaan ze er vaak achteraan met een geweldige passie. En ze ontdekken dat, vergeleken met de eerdere taak van het leren spreken, lezen een fluitje van een cent is. Dit gedeeltelijk omdat ze ouder en ervarener zijn in het leren van nieuwe dingen. Ze weten wat taal is, hoe het werkt, en wat de woorden betekenen.


Het kind dat klaar is om te lezen zal de weg naar de beste methode kiezen en zal de beste mensen kiezen om het te helpen. Zo'n kind leren lezen kost erg weinig tijd en moeite, geen expertise en een klein beetje geduld. Ouders en leraren moeten enkel onthouden niet bang te zijn en niet te willen pushen


De Tekst komt uit het boek De Vrijheid van de Sudbury Valley School, een vertaling van de meest inspirerende artikelen van de Sudbury Valley School in USA.
Er is een goedkeuring gegeven om deze tekst vrij te kopiëren en te verspreiden, vooropgesteld dat de tekst niet is aangepast of ingekort en dat deze notitie is bijgevoegd.

www.sudbury.be
www.sudval.org

Changing Education Paradigms (+/-12min)

 
http://youtu.be/zDZFcDGpL4U